0
1 075
PDF

YOSHLAR FUTBOLIDAN “FIFA” JAHON CHEMPIONATIGA QADAR

Annotatsiya

Ushbu maqolada Oʻzbekiston yoshlar futbolini rivojlantirishdagi mavjud muammolar ularning kelib chiqish sabablari, yoshlar futbolida koʻplab yosh isteʼdodlarimizning kichik oʻyingohlarda qolib ketishi sabablari koʻrsatib oʻtilgan.Shuningdek maqolada yoshlar futbolini rivojlantirishning asosiy maqsadlari uning rivojlantirish tendensiyalari haqida soʻz yuritilgan boʻlib ilgʻor futbol klublari trenerlaridan yoshlar futbolini oʻsishi borasidagi asosiy tajribalari haqida fikr mulohazalar keltirilgan.

Kalit so'z

Yoshlar futboli, elita oʻyinlar, FA murabbiylar, Atletik rivojlanish, biologik yosh, mashgʻulotlar, yosh isteʼdodlar, yosh futbolchilar

Muallif

Sattorov Ozodbek Istam oʻgʻli

YOSHLAR FUTBOLIDAN “FIFA” JAHON CHEMPIONATIGA QADAR

 

Sattorov Ozodbek Istam  oʻgʻli

E-mail: temurtema27@gmail.com

Mustaqil ilmiy izlanuvchi.

KIRISH

Mavzu dolzarblig:Bugun biz Oʻzbekiston  futbolining rivoji haqida gaplashamiz.  “Oʻzbekiston olimpiyachilari Yaponiyani magʻlub etib, U23 Osiyo kubogi finaliga yoʻl oldi” futbol klubi oʻz uyida kuchli tarkib tarkibi ustidan qozonilgan “tarixiy” gʻalabasiga roppa-rosa 3 hafta boʻldi.  Vaqt oʻtadi va “Bunyodkor” maydonida toʻp surgan Yaponiya klubi futbolchilari nomini ozchilik eslaydi ammo bizning yosh futbolchilarimiz emas. Aytishlaricha, oʻyin va tarkiblar unutiladi – natija qoladi.  Gʻalaba – bu gʻalaba! Soʻz boshini bunday boshlashimizga sabab  kuni kecha nafaqat futbol muxlislarini butun xalqni qaytadan bir ishtiyoq ostida birlashtira olgan yosh jamoaning oʻyni sababdir. Biz  bugun yoshlar futbolchining haqqoniy rivoji Oʻzbekiston futbol kelajagiga nechogʻliq taʼsir  eta olishini isbotini koʻrdik. Bizda shunchaki isteʼdodlar yoʻq deb taxmin qilamiz.  Ammo  unday emas.  Iqtidorlar bor, faqat koʻpchilik yosh isteʼdodning  professional futbolga kirish qiyin.  Yoshlar futbolini rivojlantirishni ragʻbatlantirish xorijda oʻyinchilar uchun limit qabul qilindi, yaʼni bitta jamoa uchun maydonda ligaga qarab, boʻlishi kerak. Oʻzbekiston pasportiga ega boʻlgan oʻyinchilarning maʼlum bir minimal soni. Ha, bu rivojlanishni biroz ragʻbatlantiradi. Menimcha yoshlar futbolini rivojlantirishdagi asosiy muammolardan biri bepul ravishda tashkil etilgan akademiya ozligi boʻlib unga yetib borish ham ancha muncha murakkab jarayon hisoblanadi chunki kichik bir isteʼdodlarni turli musobaqalarda yutib asosiy turnirgacha yetib borishi uchun oddiy maktab trenerlaridan ham kuchli texnik taktik bilimlar talab etadi. Toʻgʻri hozirda pullik futbol klublari koʻp ammo ota onalar har biri ham farzand qiziqishini qoʻllab quvvatlab aynan futbol deyilganda unga mablagʻ sarflagandan bolani boshqa yoʻnalishga yoʻnaltirishida va yana buning sababi ota onalar futbol bola kelajagi boʻlishi mumkin ekanligiga ishonmasliklari Oʻzbekiston futbol rivojiga boʻlgan ishonchsizliklari sababdir. 

 

MAVZU YUZASIDAN ADABIYOTLAR TAHLILI

Bilasizmi futbolini rivojlantirishda asos texnik va taktik koʻnikmalar yuqori samaradorlik darajasida doimiy ravishda oʻynash uchun juda muhim boʻlsa ham, bu fazilatlar butunlay oʻyinchining jismoniy qobiliyatiga bogʻliq. Garchi biz yosh futbolchilarning texnik jihatdan rivojlanishi haqida gapiradigan boʻlsak ham, asosiysi biz yosh futbolchilarning jismoniy talablari va uzoq muddatli sport rivojlanishini oʻrganish va tushunishdir. Agar qurilish bloklari toʻgʻri tartibda qoʻyilmasa, yosh oʻyinchilarni tezda kuzatib borish va elita maqomiga ega boʻlish imkonini beradigan muayyan hududlarni oʻtkazib yuborish mumkin. Yoshlar futboli  doirasida modullar test va mashgʻulotlar oʻrtasidagi bogʻliqlikni, shuningdek, yoshlar oʻyinchisini rivojlantirishni muhokama qilishni boshlaydi. Keyinchalik asosiy eʼtibor yoshlar rivojlanishining qurilish bloklarini  yigit va qiz yosh futbolchilar  umuman sportchilarning yetuklik bosqichlarini tushunishga qaratiladi. Afsonaviy futbol menejeri va yoshlar rivojlanishi futbol tuzilmasini birlashtirishning eng yaxshi namunalaridan biri ser Aleks Fergyuson  shunday degan edi: “Yoshlar haqida gap shundaki, agar siz ularga imkoniyat bersangiz, ular nafaqat undan foydalanishadi, balki sizga hech qachon pastga qaytishga ruxsat berishmaydi”. Oʻyin davomida Manchester Yunayted akademiyasida har bir bolani soatlab tomosha qilgani va ular bilan tanishgani  yoshlarga oʻyinda eng yuqori saviyada muvaffaqiyat qozonishlari uchun barcha imkoniyatlar berilishi uning eng kuchli tomonlaridan biri boʻlgani haqida ham taʼkidlash lozim. 

Har qanday “Futbol markazi” yoki futbol “akademiyasi” tizimining maqsadi – yosh oʻyinchilarning nafaqat futbolda, balki taʼlim va hayotda yaxshi standartlar va amaliyotni taʼminlash orqali ularning salohiyatini maksimal darajada oshirish uchun rivojlanish yoʻlida yordam berishdir. 

 

NATIJA MUHOKAMA

Soʻnggi paytlarda yoshlar akademiyasining ilgʻor amaliyotiga oid adabiyotlar va tadqiqotlar nafaqat taʼlim va texnik rivojlanish nuqtai nazaridan, balki jismoniy va sport fanlari nuqtai nazaridan koʻplab kamolotga oid tadqiqotlarni oʻz ichiga oladi. Koʻpgina futbol assotsiatsiyalaridagi havaskor, yarim professional va professional oʻyin zamonaviy  asosiy rivojlanish jarayonlari, tamoyillari va yoshlarni rivojlantirish strategiyalarini qoʻllab-quvvatlagan holda Elita oʻyinchining ishlash rejasini maksimal darajada oshirishga qaratilgan. Yoshlar futbolidagi jarayonlarni tushunishni boshlash uchun, avvalo, yoshlar va sport rivojlanishi deganda nimani anglatishini tushunishimiz kerak.  

Atletik rivojlanish – bu sport yoki sport ssenariylarida koʻrsatilgan shaxslar yoki jamoalarning rivojlanishi . Muayyan vaqt davomida yuqori sifatli va uzluksiz treningni ragʻbatlantirish va yetkazib berish orqali ishlab chiqilgan

Nima uchun yoshlar rivojlanishi muhim:Asosiy jarayon shundaki, u yosh sportchilar yoki futbolchilarga oʻsmirlik davrida duch keladigan turli qiyinchiliklarga toʻgʻri tayyorgarlik koʻrishga imkon beradi, ular oʻzlarining toʻliq salohiyatlarini roʻyobga chiqarish va maksimal darajada oshirishga harakat qilishadi.  Yoshlarni rivojlantirish boʻyicha faoliyatni kuch va konditsionerlik dasturlari kabi kamolot darajasini hisobga olgan holda, yoshga oid oʻyinlarni tushunish, shuningdek,  yoshlarning  kognitiv, ijtimoiy, axloqiy, hissiy rivojlanishiga yordam beradigan FA murabbiylik kursi koʻrsatmalari va tajribalariga rioya qilish kabi yoshlarni rivojlantirish strategiyalari orqali targʻib qilish mumkin. 

Uzoq muddatli sport rivojlanish modeli nima? Bu individual va jamoaviy sportchilarning yoshlikdan tortib to kattalargacha boʻlgan yetuklik bosqichlarida rejalashtirilgan, tizimli va progressiv rivojlanishi. U shuningdek, uzoq muddatli sport rivojlanishi yoki oʻyinchining uzoq muddatli rivojlanishi (LTAD) modeli deb ham ataladi

Koʻpincha yoshlar rivojlanishiga subʼektiv yondashuv qoʻllaniladi – bu “murabbiylar koʻzi”ning ahamiyatiga putur yetkazmaydi, aksincha, koʻr nuqtalar borligini va futbol fani bu koʻrishni yaxshilashda uzoq yoʻl tutishi mumkinligini unutmang. 

Obʼektiv chora-tadbirlar murabbiylar shtabiga yosh futbolchilarning rivojlanish holati, xususan, oʻsish va kamolotga eʼtibor qaratishda bir nechta asosiy tushunchalarni berishi mumkin. Koʻpincha yoshlar oʻyinchilari ularning boʻyi boʻyicha tanlanadi va ularning xronologik yoshi asosida guruhlanadi, bu biologik yoshni hisobga olmaydi (erta va kech ishlab chiquvchilar). Hozirgi yoshlar murabbiylarimiz va yoshlar yetakchilarimiz “rivojlanayotgan” futbolchilarni tanlash va rad etishda shularni hisobga oladimi? Ular biologik yoshning bolaning umumiy rivojlanishidagi roli va uning jismoniy faoliyatiga taʼsirini bilishadimi?

Biologik yosh va xronologik yosh nima ekanligini bilmaganlar uchun xronologik yosh – bu sizning tugʻilgan vaqtingizdan maʼlum sanagacha (yillar, oylar, kunlar) oʻtgan vaqt miqdori, biologik yosh esa tanangiz necha yoshga oʻxshab koʻrinishidir. Yoki tanangiz qanchalik rivojlangan. Yosh oʻyinchilarning erta yoki kech ishlab chiquvchi ekanligini aniqlash uchun ularning oʻsishi va yetukligini kuzatish juda muhimdir. 

Nima uchun bu muhim? Futbol isteʼdodini aniqlash nuqtai nazaridan, yosh oʻyinchi erta yoki kech ishlab chiquvchi ekanligini bashorat qilish orqali biz nima uchun ular oʻyin maydonida ustun yoki past deb qabul qilinishi mumkinligi haqida tushunchaga ega boʻlamiz. Bu bizga tanlov tarafkashligini kamaytirish, isteʼdodlarni tanlash boʻyicha ongli qaror qabul qilish va oʻyinchilarning umumiy rivojlanishini yaxshilash imkonini beradi. 

Oʻyinchilarning tugʻilgan sanasi; oʻyinchilarning biologik yoshi koʻrsatilgan) birinchi ikkita skautlar guruhlar eng keksa oʻyinchilarni eng yaxshi oʻyinchilar sifatida tanladilar, ammo biologik yoshga oid maʼlumotlar berilganda, eng keksa oʻyinchilarni eng yaxshi oʻyinchilar sifatida tanlashga moyillik kamayadi. 

Oʻyinchining rivojlanishi nuqtai nazaridan, biz oʻyinchi erta yoki kech ishlab chiquvchi ekanligini aniqlashimiz va doimiy rivojlanishni taʼminlash uchun mashgʻulot tajribasini moslashimiz mumkin - masalan, erta ishlab chiquvchilar yosh toifasiga koʻchirilishi mumkin, shuning uchun ularning jismoniy qobiliyati ular ishonadigan tayoqqa aylanmaydi. Bajarish boʻyicha va keyin ularni texnik va taktik jihatdan rivojlantirishni talab qiladi; kech yetuk bolalar oʻzlarining texnik imkoniyatlariga eʼtibor qaratish orqali jismoniy kamchiliklarni qoplashlari mumkin. 

Oʻyinchilarning qachon oʻsish surʼatiga kirishayotganini yoki yakunlayotganini bilish ham yukni yaxshiroq boshqarish imkonini beradi va yosh oʻyinchilar duch keladigan jarohatlarni kamaytiradi. Yoshlar futbolida murabbiy yoki skaut nazaridan koʻra koʻproq narsa bor - bu erda bolaning oʻsishi va yetukligi ularning rivojlanishida va pirovardida uni professional boʻlish imkoniyatlarida muhim rol oʻynaydi. Futbol boʻyicha murabbiylik va oʻyinchilarni rivojlantirishning ushbu bosqichida ishtirok etadigan turli xil yoshlarni rivojlantirish tadbirlari bilan bir qatorda chuqurroq futbol fanini tushunish bunda asosiy rol oʻynaydi va faqatgina Oʻzbekiston turli futbol assotsiatsiyalari yoki futbol federatsiyalari ishtirok etishiga umid qilish mumkin. 

 

XULOSA:

Xulosa oʻrnida aytish mumkinki  yoshlar fudbolida ham avvalo, maydonda arzimas qarorlar qabul qila oladigan, kreativ va erkin fikrlaydigan futbolchilar yetishmayapti. Bunda yoshlar orasidan iqtidorlarini kashf etar ekanmiz avvalo ularning jismoniy ruhiy qobilyatlarini toʻgʻri baholay olishimiz kerak. Buning uchun oʻyinchilarning yetuklik holatini baholash yillik mavsum davomida har 3-4 oyda, oʻyinchilarga yaqinlashib kelayotgan va eng yuqori balandlik tezligida eʼtibor qaratish lozim. Asosiy manfaatdor tomonlar yetuklik va eng yuqori balandlik tezligi haqida maʼlumot olishlari kerak. Har bir bolaning haftalik jismoniy faolligi hajmini aniqlash uchun asosiy manfaatdor tomonlar bilan aniq aloqa liniyalari oʻrnatilishi kerak. Asosiy manfaatdor tomonlar eng yuqori balandlik tezligi boʻylab mos boʻlmagan oʻquv yuklari tufayli jarohatlar xavfi ortishidan xabardor boʻlishlari kerak. 

Qisqacha qilib aytganda har tomonlama munosib tanlangan tanlovlardan bir qarashdanoq gʻalaba hidi ufurib turadi. Oʻzbekiston yoshlar fudbolini rivojlantirishning birdan bir yechimi kichik maydonlarda qolgan katta isteʼdodlarga yoʻl ochib berishdir. 

 

REFERENCES

1. “O'zbekistonda futbolni rivojlantirishni mutlaqo yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari” to’g’risida Oʻzbekiston respublikasi prezidenti farmoni

https://championat. uz/oz/m/news/ozbekistonda-futbolni-rivojlantirishni-mutlaqo-yangi-bosqichga-olib-chiqish-chora-tadbirlari-togrisida

2. https://sports. uz/oz/news/view/sportsuz-

3. https://www. gazeta. uz/oz/2022/06/15/u-23-semi-final/

4. Академия Краснодара – ШОК. Один день в футбольном раю – YouTube [Электронный ресурс]. – Режим доступа:

https://www. youtube. com/watch?v=xtbdrxaQ0O8&t=231s (дата обращения: 30. 05. 19). 

5. АКАДЕМИЯ КОНОПЛЁВА – миллионы от Абрамовича / криминальные разборки / боль и разруха – YouTube [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://www. youtube. com/watch?v=HaiZtUdvdTs (дата обращения: 30. 05. 19)

 

0
0
0

Muallif haqida ma'lumot

ID: 1111111111

Tahriryat
  • Mamlakat O`zbekiston

  • Mutaxassislik Iqtisodiyot

  • Ilmiy daraja Fan doktori (DS)

  • Ilmiy unvon Ilmiy unvonsiz

Fikrlar

Fikrlar

Qiymatni tanlang
Kommentariy qoldirish administrator tomonidan bloklangan

Sharhlar faqat ro'yxatdan o'tgan foydalanuvchilar tomonidan qo'shilishi mumkin. Kirish Yoki Roʻyxatdan oʻting