RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING YOSHLAR MAFKURAFIY IMMUNITETIGA TA’SIRI
Annotatsiya
Ushbu maqolada zamonaviy yoshlarning o‘ziga xos xususiyatlari, xususan, ularning mafkuralarga bo‘lgan munosabati tahlil qilinadi. Shuningdek, internet va axborot texnologiyalarining yoshlarga ta’sirini o‘rganish haqida fikr yuritiladi. Ushbu tadqiqotda raqamlashtirishning yoshlar immunitetiga hamda kasbiy madaniyatini shakllantirishga ta’sir ko‘lami, yo‘nalishi va samaradorligini aniqlashdagi ahamiyati haqida so‘z boradi.
Kalit so'z
Raqamli texnologiyalar, yoshlar mafkurasi, ma’naviy-axloqiy tarbiya, g‘oya, globallashuv, internet asri, mafkuraviy ummunitet.
Muallif
Burxonov Shahzod Burxon o‘g‘li, Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti Tarix fakulteti tarix(mamlakatlar va mintaqalar bo‘yicha) yo‘nalishi 2-kurs talabasi.
RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING YOSHLAR MAFKURAFIY IMMUNITETIGA TA’SIRI
Burxonov Shahzod Burxon o‘g‘li,
Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti Tarix fakulteti
tarix(mamlakatlar va mintaqalar bo‘yicha) yo‘nalishi
2-kurs talabasi.
Bugungi kunda har qanday davlatning barqaror rivojlanishining asosi innovatsion-zamonaviy texnologiyalarning keng joriy etilishidir. Raqamli texnologiyalarning joriy etilishi jamiyatning barcha tarmoqlarini rivojlanishi bilan birga, u ta’lim tizimiga ham ta’sir ko‘rsatadi, balki fanning o‘zaro bog‘liq, noyob, progressiv rivojlanishi va texnologiyalari ijtimoiy taraqqiyotning asoslarini belgilab berdi. Hozirda bolalar va o‘smirlar ham an’anaviy, ham zamonaviy texnologiyalardan bahramand bo‘lib voyaga yetmoqda. Ma’lumki, televizor va uning mazmuni kabi an’anaviy texnologiyalardan foydalanishning ko‘payishi yoshlar rivojlanishi va salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan bo‘lsa-da, tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, smartfon, planshet, kompyuter kabi raqamli texnologiyalar ishlab chiqilib, tobora ommalashib bormoqda. Bunday texnologiyalar foydali bo‘lishi va shu bilan birga yoshlar salomatligi uchun xavf tug‘dirishi mumkin. Aftidan, yoshlarning bunday texnologik qurilmalardan mazmuni, davomiyligi, chastotasi va ulardan foydalanish paytidagi o‘zini tutish holati nuqtai nazaridan noto‘g‘ri foydalanishi turli sog‘liq uchun xavf tug‘diradi, jumladan, rivojlanish muammolari, tayanch-harakat tizimi muammolari, jismoniy harakatsizlik, semirib ketish va uyqu sifatining yomonligiga olib kelishi kuzatilmoqda. Ushbu tadqiqot raqamli texnologiyalardan foydalanish yoshlar mafkurasidagi ahamiyati shuningdek, ularda yuzaga keladigan klinik muammolar bo‘yicha ma’lumotlarni ko‘rib chiqadi. Yoshlarning sog‘lom turmush tarzini qabul qilishlari uchun texnologik qurilmalardan foydalanishda ko‘riladigan vaqt, chastota va kontentni kuzatib borish, shuningdek, ularda yetarli jismoniy faollik, sog‘lom ovqatlanish odatlari, to‘g‘ri uyqu sikllari mavjudligi yoki rivojlanishini ta’minlash va ijtimoiy muhitni tarbiyalash muhimdir.
Raqamli texnologiyalarni bugungi yoshlar hayotining muhim elementi deb hisoblash mumkin, chunki ular undan foydalanishda ko‘p vaqt sarflashadi. Raqamli ommaviy axborot vositalaridan foydalanishning ko‘payishi ulardagi mafkurafiy immunitet va sog‘liq holati bilan bog‘liqdir. Umuman jamiyat va ayniqsa sog‘liqni saqlash amaliyotchilari raqamli mediadan foydalanish strategiyasini sog‘liqni saqlash ta’limi orqali targ‘ib qilishlari kerak. Ushbu tadqiqot raqamli texnologiyalardan foydalanishning yoshlar jismoniy, ijtimoiy va xulq-atvori salomatligiga ta’sirini baholashga qaratilgan. Bu bo‘yicha Saudiya Arabistoni Tabuk universitetida birlamchi tibbiy yordam markazlarida tavsifiy tadqiqot o‘tkazilgan. Maqsadli tanlab olish orqali 300 kishidan iborat yoshlar tadqiqotga ixtiyoriy kiritildi. Ma’lumot to‘plash vositasi sifatida so‘rovnoma va nazorat ro‘yxati ishlatilgan. Natijalarga ko‘ra, o‘rganilayotgan yoshlarning texnologiyaga bog‘liqligi, jismoniy va psixologik salomatligi o‘rtasida sezilarli bog‘liqlik bor ekanligi aniqlandi. Bundan tashqari, onalarning texnologiyaning salbiy va ijobiy ta’siri va aralashuvdan oldingi va keyingi bosqichlarda texnologiyaning umumiy ta’siri haqida xabardorligi o‘rtasida sezilarli farq borligi aniqlanadi. Demak, Tabuk universiteti tatqiqotlari shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyalardan foydalanish yoshlarning ham jismoniy, ham ruhiy salomatligiga ta’sir ko‘rsatadi. Olib borilgan so‘rovnoma natijasida onalarning raqamli texnologiyalardan foydalanish yoshlar salomatligiga ta’siri to‘g‘risida xabardorligi oshgan. [1]
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 3-maydagi “Ma’naviyat-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarorida “Mamlakatimizda ma’naviy-ma’rifiy ishlarni tizimli tashkil etishga alohida e’tibor qaratilayotgani ta’kidlangan. Mazkur sohada amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini oshirish, aholi, ayniqsa, yoshlarning mafkuraviy immuniteti va dunyoqarashini mustahkamlash, intellektual salohiyati, ongi, tafakkuri va dunyoqarashini yuksaltirish, ularni vatanparvarlik, Vatanga muhabbat va sadoqat ruhida tarbiyalash masalalari belgilab qo‘yildi.
Hozirgi kunda raqamli texnologiyalardan samarali foydalanish ta’limning rivojlanishiga ham hissa qo‘shmoqda. Masalan, raqamli resurslardan foydalanish o‘rta yoshlilar uchun matematika fanlarini o‘rganish tezligi va chuqurligini oshirish mumkinligi haqida ishonchli dalillar mavjud. Savodxonlikning ba’zi jihatlari, xususan, yozish va tushunish uchun ham xuddi shunday deyish mumkinligiga dalolat beruvchi dalillar mavjud. Raqamli texnologiyalar asosiy savodxonlik va hisoblash ko‘nikmalarini yaxshilash uchun asosiy vosita bo‘lib ko‘rinadi, ayniqsa boshlang‘ich sharoitlarda. Ta’sir o‘lchovlari odatda muvaffaqiyatni oshirishda samarali bo‘lgan boshqa ta’lim tadbirlariga o‘xshaydi, ammo raqamli ta’limdan foydalanish boshqa afzalliklarga ega. Shuningdek, ta’sir darajasi yoshlarning ta’lim natijalariga erishish uchun raqamli ta’lim vositalari va resurslaridan samarali foydalanish qobiliyati darajasi bilan kamayishi mumkin. Muvaffaqiyatni oshirish uchun raqamli o‘qitishdan samaraliroq foydalanish yoshlarning ta’lim natijalariga erishish uchun raqamli vositalar va resurslardan qanday foydalanish mumkinligini aniqlash va o‘z yondashuvlarini moslashtirish, shuningdek, texnologiya haqida bilim va tushunchaga ega bo‘lishni o‘z ichiga oladi. Bu barcha ta’lim muassalarida amal qiladi. Talabalar uyda va universitetda raqamli texnologiyalardan rasmiy va norasmiy ta’lim faoliyati uchun foydalansa, bu ularning erishishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, chunki ular o‘rganish vaqtini uzaytirdi. Bu, ayniqsa, o‘rta yoshlilar uchun juda muhimdir.
Raqamli texnologiyalardan foydalanishning ahamiyati xususida ko‘plab tatqiqotlar olib borilgan. Masalan, Sang Min Li tomonidan AQShda (2009) 15-16 yoshlardagilarning maktabdagi xatti-harakatlari va savodxonlik bo‘yicha standartlashtirilgan test ballari kompyuterdan foydalanish bilan qanday bog‘liqligini tahlil qildi. Ulardan kuniga necha soat kompyuterdan maktab ishlari va boshqa mashg‘ulotlar uchun foydalanishlari so‘ralgan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, kompyuterdan kuniga bir soatdan maktab ishida ham, boshqa mashg‘ulotlarda ham foydalangan o‘quvchilar boshqa guruhlarga qaraganda o‘qish testlari natijalari va sinfdagi xatti-harakatlari uchun o‘qituvchilarning ijobiy baholari sezilarli darajada yaxshi bo‘lgan. Bu ijtimoiy-iqtisodiy holatni nazorat qilishda aniqlandi, bu boshqa tadqiqotlarda test ballarining bashoratchisi ekanligi ko‘rsatilgan.
Raqamli ta’lim yoshlarning hamkorlikda o‘rganish va ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishning samarali vositasi bo‘lishi mumkin. Higgins va boshqalarning (2012) ta’sirni o‘rganish bo‘yicha meta-tahlili shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyadan hamkorlikda foydalanish (juftlik yoki kichik guruhlarda) odatda tengdoshlari orqali o‘zaro ta’sir va o‘rganish atrofidagi ko‘nikmalarni rivojlantirishda individual foydalanishdan ko‘ra samaraliroqdir.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, raqamli texnologiyalarning yoshlar mafkuraviy immunitetiga, farovonligiga ta’siri bo‘yicha tadqiqotlar natijasi shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyadan foydalanish yoshlarning jismoniy va ruhiy salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi aniqlandi. Raqamli texnologiyalar bugungi kunda inson faoliyati tuzilmalariga chuqur kirib, mehnatning mazmuni va xarakterini o‘zgartiradi, inson aql-zakovati va shaxsiyatining rivojlanish muammolarini yangicha tarzda qo‘yadi, mafkuraviy tushunchalarga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi, ilmiy tadqiqotlarni tashkil etishning yangi usullari va shakllarini yaratadi. Shuning uchun elektron axborot texnologiyalarini rivojlantirish aspektlari diqqat-e’tiborga loyiqdir. Shunday qilib, yangi zamonaviy texnologiyalarning yoshlarga ijobiy ta’siri: bilim faoliyati, ta’lim, muloqot, bo‘sh vaqtni unumli tashkil etish, qo‘shimcha daromad olish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishdan iborat bo‘lsa, raqamli texnologiyalarning yoshlarni ijtimoiylashtirish jarayonida salbiy ta’siri shundaki, ayrim internet saytlari va televideniya dasturlari bugungi kunda ijtimoiy-buzg‘unchi axborotning “tashuvchisi” bo‘lib, bu yoshlarni yo‘ldan ozdirishgacha olib borishi mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
- 1. Nehad Ahmed Ibrahim Zahra. Digital Childhood: the Impact of Using Digital Technology on Children’s Health // International Journal of Pharmaceutical Research & Allied Sciences, 2019, 8(3):144-154.
- 2. Постановление Президента Республики Узбекистан от 3 мая 2019 г ПП-4307. «О дополнительных мерах по повышению эффективности духовно-просветительской работы». г Ташкент.
- 3. Кадыроваа З.Р, Каримов Б.Р, Шарипов А.Д,Алиева В.Р.Проблемы формирования идеологического иммутитета молодежи в процессе развития у нее совершенного мироззрения и национальной идентичности.Ташкент-2012.
- 4. Quronov M., Jabborov X. Yoshlarda barqaror mafkuraviy immunitet shakllantirishning pedagogik-psixologik treninglari. Toshkent. ”Muharir nashriyoti”. 2017.
- 5. Lee, S.M., Brescia, W. Kissinger, D. (2009). Computer Use and Academic Development in Secondary Schools. Computers in the Schools, 26(3), Retrieved May 16, 2022 from https://www.learntechlib.org/p/104736/.
- 6. Biagi, F., Loi, M., 2013. Measuring ICT Use and Learning Outcomes: evidence from recent econometric studies. European Journal of Education, Vol. 48, No. 1.
[1] Nehad Ahmed Ibrahim Zahra. Digital Childhood: the Impact of Using Digital Technology on Children’s Health // International Journal of Pharmaceutical Research & Allied Sciences, 2019, 8(3):144-154. p.1.
[2] Постановление Президента Республики Узбекистан от 3 мая 2019 г ПП-4307. «О дополнительных мерах по повышению эффективности духовно-просветительской работы». г Ташкент.
[3] Кадыроваа З.Р, Каримов Б.Р, Шарипов А.Д,Алиева В.Р.Проблемы формирования идеологического иммутитета молодежи в процессе развития у нее совершенного мироззрения и национальной идентичности.Ташкент-2012. 200 с.
[4] Quronov M., Jabborov X. Yoshlarda barqaror mafkuraviy immunitet shakllantirishning pedagogik-psixologik treninglari. Toshkent. ”Muharir nashriyoti”. 2017. 48-b.
[5] Lee, S.M., Brescia, W. & Kissinger, D. (2009). Computer Use and Academic Development in Secondary Schools. Computers in the Schools, 26(3), p.235. Retrieved May 16, 2022 from https://www.learntechlib.org/p/104736/..
[6] Higgins S., Xiao Z., Katsipataki M,. The Impact of Digital Technology on Learning: A Summary for the Education Endowment Foundation. 2012. P84.
Fikrlar