0
1 250
PDF

NORDON GAZLAR YUTUVCHI TRIAZIN TURKUMIDAGI YUTGICHLARNING SANOATDA QOʻLLANILISH ISTIQBOLLARINI TADQIQ QILISH

Аннотация

В этой статье триазины состоят из трех атомов азота и трех атомов углерода в шестичленном кольце, а 1,3,5-трис-(2-гидроксиэтил)гексагидро-s-триазин (также известный как МЭА-триазин) является наиболее широко используемый для триазина.Триазиновый ряд был изучен как наиболее широко используемый ряд. Был проанализирован процесс ассимиляции на основе триазина и изучено использование кислого газа в качестве подсластителя, когда концентрация H2S была ниже нескольких сотен частей на миллион. Здесь мы рассмотрим процесс абсорбции на основе триазина, поскольку они предназначены для непрерывной работы и имеют меньшие капитальные затраты, чем массовые системы, а жидкая газовая смесь разделяется. Также был рассмотрен процесс очистки кислых газов на основе триазина МЭА, разработанного исследованиями, и разработаны выводы и рекомендации по исследованию.

Ключевые слова

Триазин, процесс абсорбции на основе триазина, очистка от сернистых газов, промышленное применение триазина, поглотитель и очиститель на основе триазина, перспективы триазиновых групп как носителей сернистых газов.

Автор

«fanvatalim.uz» / «FAN VA TA'LIM» pedogogik, ilmiy-metodik, ma’naviy-ma’rifiy jurnali. / ISSN: 2181-1687. / 06-2022.

NORDON GAZLAR YUTUVCHI TRIAZIN TURKUMIDAGI YUTGICHLARNING SANOATDA QOʻLLANILISH ISTIQBOLLARINI TADQIQ QILISH

 

Umurzoqov Samariddin Muhiddin oʻgʻli – Toshkent kimyo texnologiya ilmiy tekshirish instituti magistranti,

 Adilov Ravshan Irkinovich – YuMBP t.f.d professor

 

Mavzu dolzarbligi: Ma’lumki Gaz va neft-kimyo sanoati Oʻzbekiston milliy iqtisodiyotining rivojlanish sur’atlarini belgilashda muhim ahamiyatga ega. Tabiiy gaz xalq xo‘jaligini yoqilg‘i va neft kimyosi uchun xomashyo bilan ta’minlashda Iqtisodiyotda allaqachon mustahkam o‘rin egallagan.

 Hozirgi vaqtda yoqilg‘i va kimyoviy xom ashyoning ekologik toza turi bo‘lgan uglevodorod gazlaridan (tabiiy va neft) foydalanish barcha uglerod resurslarining global iste’molining 25% dan ortig‘ini tashkil etadi. Oʻzbekistonda barcha ishlab chiqarilgan va qayta ishlangan uglevodorod gazlari hajmida 8% dan ortig‘ini vodorod sulfidi va nordon gazlar tashkil qiladi. Shuning uchun gazlarni vodorod sulfidi va boshqa kislotali komponentlardan tozalash katta ahamiyatga ega.Hozirda nordon gazlarni yutuvchi Triazin: sulfidni tozalash vositasi Geksahidro-1,3,5-tris(2-gidroksietil)-s-triazin (MEA-triazin) dunyo bo‘ylab ishlatiladigan eng keng tarqalgan H2S tozalash vositasidir va mavjud neft konlari bozorining kamida 80% ni egallaydi. Triazin butun dunyo bo‘ylab ishlatiladigan eng keng tarqalgan nordon gazlardan tozalash vositasi bo‘lib, mavjud neft konlari bozorining kamida 80% ni tashkil qiladi. Buning ustun jihati triazin asosidagi nordon gazlarni tozalagichimiz xodimlar xavfsizligini ta’minlash, uskunalarni korroziyadan himoya qilish va neft va gaz sanoati talablariga javob berish uchun vodorod sulfidini texnologik tizimlardan samarali ravishda olib tashlaydi. Geksahidro-1,3,5-triazin; 1,3,5-tris(2-gidroksietil)-geksahidrostriazin past zaharli biotsid bo‘lib, bakteriyalar, zamburug‘lar va xamirturushlarga qarshi samarali. Triazin suvga asoslangan mahsulotlarni to‘liq mikrobiologik himoya qilish uchun maxsus ishlab chiqilgan. “Gazni tozalash” yuqori va quyi oqim operatsiyalari uchun muhim xavfsizlik va iqtisodiy muammodir. 

 

MAVZU YUZASIDAN ADABIYOTLAR TAHLILI

 Nordon gazni tozalash neftni qayta ishlash zavodlari va gaz zavodlarida uglevodorod gazidan vodorod sulfidi (H2S) va karbonat angidrid (CO2) kabi kislota gazlarini olib tashlash uchun amin eritmalaridan foydalanishni o‘z ichiga oladi.

Nordon gazni tozalashning ideal versiyasi gaz oqimidagi kislotali gazlarni uglevodorodlardan butunlay ajratib turadi, shuning uchun tozalangan gaz kislotali gazlarni o‘z ichiga olmaydi, kislota gazlari esa uglevodorodlarni o‘z ichiga olmaydi.

 Tozalangan, gaz neftni qayta ishlash zavodining yoqilg‘i gaz tizimiga o‘tadi, amin eritmasi esa H2S va CO2 ni olib tashlash uchun qayta ishlanadi. Ushbu kislota gazlari oltingugurtni qayta ishlash uchun oltingugurtni qayta ishlash qurilmasiga yuboriladi.

Nordon gazlarni tozalash ko‘pincha sotish spetsifikatsiyalari, atrof-muhit spetsifikatsiyalari va mexanik talablarga javob berish uchun kerak (ya'ni, gazning nordon gaz uchun baholanmagan liniyalarda tashilishi uchun). H2S shuningdek, temir sulfidlarining shakllanishi kabi quyi oqimdagi operatsion muammolarni oldini olish uchun ham olib tashlanishi Ma'lum

Ushbu tezisning maqsadi Oʻzbekiston neft va gaz sanoatida qo‘llaniladigan barcha nordon gazlarni tutuvchi kimyo va jarayonlarni qayta tiklanmaydigan Formaldegid-MEA triazin asosidagi H ga asoslangan holda nordon gazlardan tozalash jarayoni ko‘rib chiqish va tushunishdir

  • Formaldegid- triazin kimyosini va uning sintezini tahlil qilish, tozalash jarayonida triazin yutish xususiyatlarini , shu jumladan erkin formaldegidning ta'sir omillarini, suv tarkibini, mahsulotning qo‘llashda yutuq samaradorligini ko‘rib chiqisg Neft va gaz konlarini qo‘llashni o‘rganish, shu jumladan tayyor aralashmalarda erituvchi paketini tanlash, xarajatlarni pasaytirish uchun o‘simlik sintezi, ilovalari uchun qo‘shimchalar,paraformaldegid varianti, sarflangan qattiq moddalarni olib tashlash, nordon suyuqlik bilan ishlov berish, sig‘im va zichlik munosabatlarini tahlil qilish.

METODOLOGIYA

 Nordon gazlardan tozalash uchun turli yumshatish strategiyalaridan foydalanish mumkin, jumladan nitrat quyish, past sho‘rlangan dengiz suvi (LoSal) quyish va sulfatni yo‘qotish birliklari (SRU). Bundan tashqari, nordon mahsulotlarni qayta ishlash uchun turli xil tiklash strategiyalari mavjud. Shu jumladan katalizatorlarni tozalash yotoqlari, cho‘ktiruvchi kimyoviy moddalar, amin o‘simliklari va suyuq tozalash kimyoviy moddalari. Eng mos davolash strategiyasini tanlash H2S kontsentratsiyasi va gaz hajmi kabi ko‘plab omillarga bog‘liq bo‘ladi.

NATIJA MUHOKAMA

Nordon gazlardan tozalashda formaldegid-mea triazinga texnik yondashuv

Formaldegid-MEA triazin eng keng tarqalgan qayta tiklanmaydigan Kanada neft va gaz sanoatida ishlatiladigan eng ommalashgan yuruvchi hisoblao. Quyida mahalliy ishlab chiqarish kimyoviy yetkazib beruvchining deyarli barcha mahsulotlar MEA-triazinga asoslanganligini ko‘rishimiz mumkin.

1-jadval.Triazinga asoslangan yuruvchi mahsulotlari ro‘yxati 

 

Shakllangan yil

Mahsulot turi

Bepul formaldegid

Maxsus qo‘shimchalar

Faol kontsentratsiya

 

BT143-01

1996 yil

 

Yo‘q

Yo‘q

12-24%

 

BT143-02

1996 yil

 

Yo‘q

Yo‘q

30-60%

 

BT143-03

1996 yil

MEA-triazin

Yo‘q

Yo‘q

12-24%

 

BT143-04

1997 yil

asoslangan

Yo‘q

Yo‘q

16-33%

 
      
       

BT143-05

1999 yil

 

Yo‘q

Yo‘q

16-33%

 

BT143-06

1999 yil

 

Yo‘q

Yo‘q

30-60%

 

BT143-07

1999 yil

 

Yo‘q

Yo‘q

23-38%

 

BT143-08

1999 yil

 

Yo‘q

Skala inhibitori 1,8%

28-47%

 

BT143-09

1999 yil

 

Yo‘q

Skala inhibitori 1,8%

27-45%

 

BT143-10

1999 yil

 

Yo‘q

Skala inhibitori 1,8%

25-42%

 

BT143-11

1999 yil

 

Yo‘q

Skala inhibitori 1,8%

24-40%

 

BT143-12

1996 yil

 

Yo‘q

Yo‘q

23-38%

 

BT143-13

1998 yil

Butilamin-AEP

Yo‘q

Skala inhibitori 1,8%

23-38%

 

BT143-14

1998 yil

triazinga asoslangan

Yo‘q

Yo‘q

12-20%

 

BT143-15

1998 yil

 

Yo‘q

Yo‘q

18-30%

 

BT143-16

1998 yil

 

Yo‘q

Skala inhibitori 1,8%

12-20%

 

BT143-17

1998 yil

 

Yo‘q

Skala inhibitori 1,8%

20-33%

 

BT143-18

1999 yil

 

Yo‘q

Skala inhibitori 1,8%

16-33%

 

BT143-19

2000

 

Yo‘q

Skala inhibitori 1,6%

17-28%

 
 

Sirt faol moddasi 6,8%

 
      
       

BT143-20

2000

 

Yo‘q

Yo‘q

12-32%

 

BT143-21

2000

 

Yo‘q

Yo‘q

13-37%

 

BT143-22

2001 yil

MEA-triazin

Yo‘q

Yo‘q

12-32%

 

BT143-23

2001 yil

Yo‘q

Yo‘q

8-22%

 

asoslangan

 

BT143-24

2001 yil

Yo‘q

Yo‘q

12-32%

 
  

BT143-25

2002 yil

 

Yo‘q

Skala inhibitori 1%

14-29%

 
 

Sirt faol moddasi 2,5%

 
      
       

BT143-26

2002 yil

 

Ha

Yo‘q

19%

 

BT143-27

2002 yil

MEA-triazin

Ha

Yo‘q

24%

 

BT143-28

2002 yil

asoslangan

Ha

Yo‘q

22%

 
      
       

BT143-29

2003 yil

 

Ha

Yo‘q

14%

 

BT143-30

2009 yil

 

Ha

Skala inhibitori 2%

19%

 

BT143-31

2009 yil

 

Ha

Skala inhibitori 2%

24%

 

BT143-32

2009 yil

MEA-triazin

Ha

Skala inhibitori 2%

22%

 

BT143-33

2009 yil

asoslangan

Ha

Skala inhibitori 2%

14%

 
      
       

BT143-34

2010 yil

 

Yo‘q

Yo‘q

50%

 

BT143-35

2007 yil

 

Yo‘q

Skala inhibitori 1%

37%

 

 

Formaldegid-MEA triazin

Triazin birlamchi amin(lar) ning sintezlangan mahsulotidir (R-NH2) va C1-C4 aldegid(lar)i [15]. Neft va gaz sanoatida H uchun eng keng tarqalgan triazin tozalash Formaldegid-Monoetanolamin (MEA) Triazin (1,3,5-triazinetrietanol CAS # 4719-04-4), chunki u tijorat ilovalarida eng yaxshi narx qiymatiga ega. Kimyoviy tenglama quyida keltirilgan. O‘rta mahsulot gidroksimetilaminoetanoldir.

 

Tenglamada quyida ham ko‘rsatilgan:

3MEA + 3 Formaldegid = MEA-triazin + 3H2O

(MW=61x3=183)(MW=30x3=90) (MW=219) (MW=18x3=54)

Ushbu komponentlarning CAS raqamlari va molekula og‘irliklari quyida keltirilgan.

  • Formaldegid, CH2O, CAS#50-00-0, MW=30
  • Monotanolamin (MEA), C2H7YO‘Q, CAS # 141-43-5, MW = 61
  • Gidroksimetilaminotanol, CAS # 34375-28-5, MW = 273
  • Triazin (1,3,5-Triazinetrietanol), C9H21N3O3, CAS # 4719-04-4, MW=219
  • Suv, H2O, CAS # 7732-18-5, MW=18

MEA-triazin asosidagi H2S scavenger neft va gazni qo‘llashda quyidagi afzalliklarga ega:

  • Kam H bilan oqadigan kichik hajmli gazni qo‘llash uchun yaxshi tarkibi.
  • Kam investitsiyalar bilan oddiy tozash jarayoni.

  • Suvda eruvchan mahsulotlar, H bilan kimyoviy reaksiya, va bir martalik (bu gaz zavodlarida qayta tiklangan amin tizimlaridan farq qiladi).
  • Taqdim etilganidek, sarflangan tozalash vositasi korroziyaga qarshi va antibiotik funktsiyalarga ega. 
  • Ishlatilgan tozalagichni 1B toifali utilizatsiya qudug‘iga yoki har qanday xavfli bo‘lmagan chiqindilarni utilizatsiya qilish maydonchasiga tashlash mumkin.

 

2-jadval: Sarflangan triazin Antibiotik samaradorligi testi

SRB oq shisha

Kimyoviy nomi

 Kimyoviy 

Harorat

Vaqt

Birinchi bakteriya bo‘lmagan shisha

Asl nusxadagi bakteriyalar

 
 In'ektsiya  
         

1-1

Bo‘sh

0

 

Xona 22C

2 hafta

3

1X10 3̂/ml

 

1-2

T-352

500ppm

 

Xona 22C

2 hafta

1

1X10/ml dan kam

 

1-3

T-397

 500ppm 

Xona 22C

2 hafta

1

1X10/ml dan kam

 

1-4

35% triazin

500ppm

 

Xona 22C

2 hafta

6

1X10 6̂/ml

 

1-5

Sarflangan triazin

500ppm

 

Xona 22C

2 hafta

5

1X10 5̂/ml

 

APB qizil shishasi

Kimyoviy nomi

 Kimyoviy 

Harorat

Vaqt

Birinchi bakteriya bo‘lmagan shisha

Asl nusxadagi bakteriyalar

 
 In'ektsiya  
         

2-1

Bo‘sh

0

 

Xona 22C

6 hafta

1

1X10/ml dan kam

 

2-2

T-352

500ppm

 

Xona 22C

6 hafta

1

1X10/ml dan kam

 

2-3

T-397

500ppm

 

Xona 22C

6 hafta

1

1X10/ml dan kam

 

2-4

35% triazin

500ppm

 

Xona 22C

6 hafta

1

1X10/ml dan kam

 

2-5

Sarflangan triazin

500ppm

 

Xona 22C

6 hafta

1

1X10/ml dan kam

 

 

 

MEA-Triazin H bilan reaksiyaga kirishishi mumkin2S uchun mol nisbati bo‘yicha uch bosqichda.

Birinchi qadam:

Triazin 1 bilan reaksiyaga kirishadistmol H2S, monotiazin hosil qiladi va 1 ni chiqaradistMEA mol: MEA-triazin + H2S - Monotiyazin + MEA

Ikkinchi qadam:

Monotiyazin 2 bilan reaksiyaga kirishadindmol H2S, ditiazin hosil qiladi va 2 ni chiqaradindMEA mol:

Monotiyazin + H2S - Ditiazin + MEA

Uchinchi qadam:

Ditiazin 3 bilan reaksiyaga kirishadirdmol H2S, tritian hosil qiladi va 3 ni chiqaradirdMEA mol: Ditiazin + H2S - Tritian + MEA

Bu qadamlar quyida yana umumlashtiriladi:

1-qadam: mol nisbati 1/1 H bilan reaksiyaga kirishadi2S va monotiazin uchun MEA chiqaradi - suyuqlik. 2-qadam: qo‘shimcha nisbat 1/1 H bilan reaksiyaga kirishadi2S va ditiazin uchun MEA chiqaradi - suyuqlik. 3-qadam: qo‘shimcha nisbat 1/1 H bilan reaksiyaga kirishadi2S va tritian uchun MEA chiqaradi - qattiq.

 

Agar erkin formaldegid mavjud bo‘lsa, chiqarilgan MEA triazin hosil qilish uchun formaldegid bilan reaksiyaga kirishishni davom ettiradi. Yaratilgan triazin H.ni yutishni davom ettiradi2S barcha erkin formaldegid iste'mol qilinmaguncha.

Formaldegid (agar erkin formaldegid mavjud bo‘lsa) H bilan reaksiyaga kirishishi mumkin bo‘lgan yon reaktsiya mavjud.2S tritianni bevosita

ishlab chiqarish uchun yuqoridan H2S tozalash qobiliyatini hisoblash quyidagi xulosaga keladi:

XULOSA

Erkin formaldegidsiz: maksimal quvvat 100% qattiq moddalar uchun konvertatsiya tritian:

MEA-triazin ~ 3H2S

(MW=219) (MW=34x3=102)

Erkin formaldegidsiz: dala sig‘imi suyuq ditiazin uchun 100% konvertatsiya:

MEA-triazin ~ 2H2S

(MW=219) (MW=34x2=68)

Erkin formaldegid bilan: qattiq tritian uchun maksimal quvvat 100% konvertatsiya. Bu yerda formaldegidning qismi triazin hosil bo‘lgunga qadar (MEA bilan reaktsiyadan oldin):

3formaldegid ~ 3H2S

(MW=30x3=90) (MW=34x3=102)

Erkin formaldegid bilan: suyuqlik ditiazin uchun dala sig‘imi 100% konvertatsiya. Bu erda formaldegidning qismi triazin hosil bo‘lgunga qadar (MEA bilan reaktsiyadan oldin) hisoblanadi.

3formaldegid ~ 2H2S

(MW=30x3=90) (MW=34x2=68)

Uglevodorod oqimlaridagi vodorod sulfidining zaharliligi sanoatda yaxshi maʼlum va uning tarkibini xavfsiz darajaga tushirish uchun har yili sanoat korxonalari katta xarajatlar va texnik kuch sarflaydi.  Katta ishlab chiqarish korxonalarida nordon gaz oqimlarini tozalash uchun regenerativ tizimni oʻrnatish odatda ancha tejamkor. Ushbu tizimlar odatda ishlab chiqarilgan suyuqliklar bilan aloqa qilish va vodorod sulfidini va, ehtimol, karbonat angidrid va merkaptanlar kabi boshqa zaharli moddalarni tanlab olish uchun assimilyatsiya minorasida ishlatiladigan birikmadan foydalanish imkonini beradi. Absorbsion birikma keyin qayta tiklanadi va ichida qayta ishlatiladi. Biroq, konni oʻzlashtirish bosqichida yoki regenerativ tizimlar tejamkor boʻlmagan kichik ishlab chiqarishda konlarida nordon uglevodorod ishlab chiqarishni qayta tiklanmaydigan tozalash vositalari bilan tozalash kerak.

0
0
0

Информация об авторе

ID: 1111111111

Tahriryat
  • Страна Узбекистан

  • Специальность Iqtisodiyot

  • Учёная степень Fan doktori (DS)

  • Научное звание Ilmiy unvonsiz

Комментарии

Комментарии

Выберете значение
Комментарии заблокированы администратором

Комментарии могут добавлять только авторизованные пользователи. Войдите Или Зарегистрируйтесь